DUCHOWOŚĆ BENEDYKTYŃSKA o.Włodzimierz Zatorski OSB

W życiu monastycznym tym zasadniczym sensem i ukierunkowaniem jest szukanie Boga i oddawanie mu czci we wszystkim. „Aby we wszystkim był Bóg uwielbiony”, to autentyczne hasło św. Benedykta. Znajdujemy je w dziwnym, wydawałoby się miejscu, bo nie w rozdziale omawiającym modlitwę czy liturgię lub lectio divina, czyli czytanie duchowe, ale w rozdziale „O rzemieślnikach klasztornych”. Przeczytajmy ten rozdział w całości:

1 Jeśli są w klasztorze rzemieślnicy, niechaj z całą pokorą uprawiają swoją sztukę, gdy im opat na to zezwoli. 2 Gdyby jednak ktoś z nich pysznił się swoją umiejętnością, sądząc, że przynosi jakąś korzyść klasztorowi, 3 trzeba go od tej pracy odsunąć i już do niej więcej nie dopuszczać, chyba że się upokorzy i że opat mu ponownie rozkaże wykonywać ów zawód.

4 Jeśliby zaś coś z prac rzemieślników miało iść na sprzedaż, niechaj ci, przez których ręce będą one przechodzić, wystrzegają się najmniejszej nieuczciwości. 5 Niech pamiętają zawsze o Ananiaszu i Safirze , bo podobnie jak tamtych śmierć cielesna, tak mogłaby ich spotkać śmierć duchowa, 6 i to nie tylko ich samych, lecz także wszystkich pozwalających sobie na nieuczciwość w sprawach klasztoru.

7 Przy ustalaniu zaś ceny nie trzeba dopuszczać do głosu złej chciwości. 8 Lepiej jest zawsze sprzedawać nieco taniej, niż to mogą czynić ludzie świeccy, 9 aby we wszystkim Bóg był uwielbiony (1 P 4,11) (RegBen 57,1−9).

Ten tekst jest bardzo znaczący. Ukazuje on sposób myślenia św. Benedykta o naszym działaniu albo mówiąc inaczej o właściwym ustawieniu hierarchii wartości. W tekście odnajdujemy słowo: pokora, które jest kluczowym słowem w całej Regule. Rozdział o pokorze jest najdłuższym i najważniejszym rozdziałem omawiającym podstawowe wartości monastycznego życia. Sama pokora jest zdolnością do przyjęcia prawdy takiej, jaką jest, a nie takiej, jaką byśmy chcieli, by była. Przy czym mówiąc o prawdzie, myślimy o prawdzie w wymiarze egzystencjalnym, a nie jedynie o prawdzie w wymiarze intelektualnym. Otóż pokora jest wartością duchową równie zasadniczą jak miłość. Właściwie wraz z miłością stanowi najważniejszą wartość, a właściwie nawet nie są one wartościami a czymś bardziej fundamentalnym: stanowią zasadnicze otwarcie na rzeczywistość. Jednocześnie pokora jest naczelną wartością dla życia monastycznego i w istocie dla każdego człowieka. Jeżeli nie będziemy pokorni, to nigdy nie dojdziemy do poznania prawdy o sobie samych. Ważne jest to, że dla wartości duchowej należy zrezygnować z zysków, jakie przynosi praca np. wykwalifikowanego rzemieślnika. Na marginesie trzeba powiedzieć, że taki rzemieślnik w tych czasach należał do elity pracowników i był ceniony tak, jak dzisiaj powiedzmy wysokiej klasy specjalista czy np. profesor uniwersytetu. Wobec zagrożenia duchowego należy nawet zrezygnować z dużych zysków. Taka jest zasadnicza orientacja św. Benedykta. Wypowiada on taką zasadę w wielu miejscach. Do opata pisze:

33 Przede wszystkim nie wolno mu zaniedbywać ani lekceważyć zbawienia dusz, które poddano jego władzy, a troszczyć się więcej o rzeczy przemijające, ziemskie i znikome. 34 Niech zawsze myśli o tym, że powierzono mu rządy nad duszami i że za nie ponosi też odpowiedzialność. 35 A niech się nie tłumaczy ubóstwem klasztoru, pamiętając, że napisano: Starajcie się naprzód o królestwo Boga i o Jego sprawiedliwość, a to wszystko będzie wam dodane (Mt 6,33) 36 oraz na innym miejscu: Bojący się Boga nie doświadczą biedy (Ps 34[33],10) (RegBen 2,33−36).

Duchowość benedyktyńską charakteryzuje zatem zasadnicza orientacja na Boga we wszystkim, także w praktycznym działaniu. Wyraża to także formuła odnosząca się do liturgii: „Nic nie może być ważniejsze od Służby Bożej” (RegBen 43,3). Liturgia jest rozumiana jako działanie i rzeczywiście tak jest: jest to dzieło wspólnoty klasztornej, które musi być przygotowane i poważnie traktowane. Liturgia jest ze swojej istoty dynamiczna, jest akcją a nie kontemplacją, jak się o niej mówi. Inaczej jest z modlitwą osobistą. Ponadto wspomniane na początku w rozdziale o codziennej pracy fizycznej lectio divina jest także wysiłkiem. Święty Benedykt pisze:

17 Przede wszystkim jednak należy koniecznie wyznaczyć jednego lub dwóch starszych mnichów. W godzinach, w których bracia mają zajmować się czytaniem, będą oni obchodzić klasztor 18 i patrzeć, czy nie znajdzie się ktoś opieszały, kto nic nie robi albo gada, zamiast pracowicie czytać, i nie tylko sam nie odnosi żadnego pożytku, lecz jeszcze innych rozprasza (RegBen 48,17n).

Określenie „pracowicie czytać” nie jest bezzasadne, gdyż w tym czasie czytanie zawsze było czytaniem na głos, było zatem także wysiłkiem fizycznym, ale przede wszystkim było i pozostaje do dzisiaj wysiłkiem intelektualnym.

O. Włodzimierz Zatorski OSB

Autor

 

O. Włodzimierz Zatorski OSB - mnich z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu. Urodzony w 1953 r. Do klasztoru wstąpił po ukończeniu fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1980 r. Uroczystą profesję złożył w 1984 r., a w 1987 r. został wyświęcony na kapłana. W latach 1991–2007 dyrektor Wydawnictwa Benedyktynów TYNIEC. Był przeorem i magistrem nowicjatu. Obecnie szafarz klasztorny, opiekun oblatów i rekolekcjonista.

Dotychczas opublikował: Przebaczenie (1996), Kiedy mówimy „Ojcze nasz…” (1999), Usłyszeć słowo Boże (1999), Przewodniczka wiary (2001), Psalmy – szkoła mądrości (2004), Od bogów pogańskich do Boga żywego (2004) – wywiad z prof. Anną Świderkówną, Otworzyć serce (2005),Droga człowieka (2006), Milczeć, aby usłyszeć (2007), Pokora (2008), Kto pragnie szczęścia(2008), Tyniecka droga krzyżowa (2008), Dziesięciokrąg (2009), Rozważania liturgiczne na każdy dzień. T. 1: Adwent i okres Bożego Narodzenia (2009), T. 2a: Wielki Post (2010), T. 2b: Okres wielkanocny (2011), T. 3: Okres zwykły 1–11 (2010) , T. 4: Okres zwykły 12–23 (2010), T. 5: Okres zwykły 24–34 (2010), Acedia dziś (2010), Boże miłosierdzie (2011), Ład i pokój (2011), Osiem duchów zła (2012), Po owocach poznacie (2012), Prawda w życiu człowieka (2013),  Po obu stronach rzeki (2013),  Słowo wcielone (2014), Jesteśmy ludźmi i nie wiemy, kim jesteśmy (2015).

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi