Kakaowiec właściwy prof. Elżbieta Pisulewska

Kakaowiec właściwy  (Theobroma cacao), rodz. Zatwarowate (Sterculiaceae).

Około 2000 lat temu Indianie uprawiali i spożywali mielone ziarno kakao, pili napój zwany chocolati (stąd późniejsza nazwa czekolada). W XV w. (1502 r.) Krzysztof Kolumb przywiózł do Europy drzewa kakaowe. 1528r. Fernado Cortez przywiózł ziarno, receptury i narzędzia służące do odtłuszczania i rozdrabniania, a w 1884 r. Konrad van Houten otrzymał częściowo odtłuszczony sypki proszek kakaowy i masło kakaowe. W XVI wieku powstały pierwsze plantacje kakaowca na Trynidadzie, Curacao i w Wenezueli zakładane przez Hiszpanów i Holendrów, w wieku XVII na Filipinach, w XVIII w Brazylii, a w XIX w Afryce. Obecnie kakaowce uprawiane są wszędzie tam, gdzie klimat jest sprzyjający do wzrostu i rozwoju tego gatunku, a więc w Ghanie, Nigerii, Brazylii, Kamerunie, Ekwadorze, Republice Dominikańskiej, Meksyku, Kolumbii i wielu innych państwach. Kakaowiec rozmnażany jest z nasion. Wysokość drzew sięga do 15m, w uprawie do 4-8m, a siewka rozgałęzia się na wysokości 75-125 cm. Roślina wykształca podłużnie jajowate, skórzaste, całobrzegie liście, o długości 20-30 cm. Kwiaty są drobne żółtaworóżowe, czerwonobrunatne, wyrastające bezpośrednio z pnia i konarów, bez zapachu, zapylane przez pajączki (Forcipomyea). Obecnie uprawiane odmiany hodowlane to formy samopylne. Owocem jest wielonasienna jagoda o masie 300-500 g. Owocnia ma różną barwę od zielonej, poprzez żółtą do czerwonobrązowej. Owoce mają budowę 5 komorową. Nasiona kakaowca mają długość 20-30 mm, szerokość 10-14 mm i grubość 6-19 mm. Mają kształt zbliżony do nasion bobu lub fasoli. Powierzchnia nasion jest żółtawa do czerwono-brunatnej, matowa, z podłużnymi listwami. W nasionach znajduje się 30-50% cennego tłuszczu.

Nasiona zawierają: alkaloidy purynowe (do 4% teobrominy, 0,3% kofeiny), 69% tłuszczu (60%kwasów nasyconych, 40 % nienasyconych), garbniki katechinowe, flobafeny, procyjanidy oraz sole mineralne głównie Mg. Olej ma konsystencję półstałą i zapach kakao. Z łupin nasiennych pozyskuje się alkaloidy głównie teobrominę (gotowe preparaty: Teminal, Teowerin, Teodinil, Tepalusal, Temisal i in,). W przemyśle farmaceutycznym kakaowiec znajduje ponadto zastosowanie do produkcji preparatów leczących niedobory Mg, działających pobudzająco na układy: oddechowy i naczynioworuchowy. Kakao ma działanie moczopędne, a zawarte w nim garbniki wykazują działanie zapierające. Służy także do wyrobu czopków, maści i pigułek. W przemyśle spożywczym z kakaowca produkowane jest kakao (pozbawione oleju wytłoki) , czekolada  (nasiona pozbawione łupiny, podane fermentacji i nieodtłuszczone). W kosmetyce mają zastosowanie: masło kakaowe (najbardziej znany produkt z kakaowca), które służy do sporządzania kremów, szminek,  masek, farb do powiek, a z kory pozyskuję się preparaty pielęgnacyjne. Kofeina i teobromina mają działanie antyoksydacyjne, co spowalnia procesy starzenia się skóry, a polifenole pełnią funkcję ochronną komórek. Tryptofan i anandamid zawarte w kakao działają nawilżająco na odwodnioną, pozbawioną blasku skórę. Związki mineralne (głównie magnez) mają działanie odprężające, stosowane są w pielęgnacji skóry zmęczonej, zestresowanej i pozbawionej zdrowego kolorytu. Reasumując kakaowiec w kosmetykach ma działanie:

  • Natłuszczające, nawilżające i ochronne,
  • Wspomagające walkę z rozstępami (neutralizuje działanie niszczących skórę wodnych rodników),
  • Nadaje skórze połysk i gładkość,
  • Nawilża spierzchnięte usta, odżywia skórę warg,
  • Chroni skórę przed zimnem i suchym powietrzem,
  • Zmiękcza skórę i nadaję jej elastyczność,
  • Zapobiega nadmiernej utracie wody przez skórę,
  • Działa kojąco na skórę i pomaga pozbyć się przebarwień,
  • Zawiera naturalne filtry przeciwsłoneczne, dlatego zabezpiecza skórę przed słońcem,
  • Sprawia, że opalenizna dłużej utrzymuję się na skórze, a skóra ma połysk.

 

Kakao stosowane było w przypadku: niedokrwistości, spadku apetytu, zmęczenia psychicznego, zaburzeń laktacji, gruźlicy, dny moczanowej, kamieni nerkowych i spadku libido. Liście i kwiaty stosowane były do leczenia oparzeń, skaleczeń i innych podrażnień skóry. Kakao połączone z wywarem z kory bawełny stosowane było do leczenia zakażeń.

 

Kakao stosowane jest głównie w leczeniu pacjentów z zaburzeniami:

  • Odżywiania – celem przybierania na wadze,
  • Układu nerwowego – u pacjentów apatycznych, z symptomami wyczerpania, celem pobudzenia układu nerwowego,
  • Trawienia i wydalania (kakao pobudza pracę żołądka i jelit oraz stymuluje nerki).

 

Elżbieta Pisulewska „Tajemnice ziół zastosowanie w żywności, żywieniu, dietetyce i kosmetologii”, Wydawca Krakowska Wyższa Szkoła Promocji Zdrowia 31-158 Kraków, ul. Krowoderska 73, Kraków 2016, str. 22-24

prof. zw. dr hab. inż. Elżbieta Pisulewska

Autor

prof. zw. dr hab. inż. Elżbieta Pisulewska – pracuje na Wydziale Rolniczo-Ekonomicznym Uniwersytetu Rolniczego w Krakowie. Prowadzi badania dotyczące technologii uprawy roślin zbożowych, strączkowych, oleistych i zielarskich oraz jakości uzyskanych plonów. Badania nad roślinami zielarskimi dotyczą zarówno plantacji produkcyjnych gatunków przyprawowych i leczniczych, jak i sposobu wykorzystania surowców. Jest autorem lub współautorem ponad 200 pozycji wydanych drukiem. Przebywała na stażach naukowych w Anglii, Irlandii i Holandii. Jest członkiem Polskiego Towarzystwa Agronomicznego oraz Polskiego Towarzystwa Technologów Żywności.

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi