Kontrakty terminowe i opcje - część 1

Kontrakt terminowy jest umową, w której kupujący zobowiązuje się do zakupienia w przyszłości określonego towaru, waluty, instrumentu kapitałowego lub innej dowolnej wartości ekonomicznej, którą można wyliczyć w sposób niebudzący wątpliwości.

Jeśli kupujesz kontrakt futures, to otwierasz długą pozycję. Jeśli sprzedajesz kontrakt, to otwierasz krótką pozycję. Pozycja — długa lub krótka — może być utrzymywana aż do wygaśnięcia kontraktu (czyli do momentu, gdy kończą się jego notowania) lub zlikwidowana wcześniej. Mówimy wówczas, że zostaje ona zamknięta. Zobowiązanie do kupna lub sprzedaży aktywów nie jest kategoryczne i wygasa wraz z zamknięciem pozycji. Oznacza to, że nie ma obowiązku utrzymywania kontraktu do momentu wygaśnięcia, a kupując lub sprzedając kontrakt terminowy, otwieramy lub zamykamy go w dowolnym momencie w czasie sesji giełdowej. 

Aby sprzedać kontrakt futures, nie trzeba go wcześniej posiadać. Każde nowe wejście na rynek — bez względu na to, czy jest to kupno, czy też sprzedaż kontraktu — określa się mianem otwarcia pozycji.
 Wszystkie kontrakty terminowe są standaryzowane. W wyniku standaryzacji uczestnicy rynku giełdowego w każdym momencie mają możliwość zawarcia kontraktu bez konieczności poszukiwania odpowiedniego kontrahenta.

Standard kontraktów terminowych określa m.in.:
- instrument bazowy,
- mnożnik,
- wartość kontraktu,
- jednostką notowania,
- miesiące wykonania,
- ostatni dzień obrotu,
- dzień wygaśnięcia,
- pierwszy dzień obrotu nowej serii,
- sposób rozliczenia (kursy i ceny).

Można zawierać transakcje z terminami wygaśnięcia przypadającymi w najbliższych miesiącach z cyklu marzec, czerwiec, wrzesień, grudzień. Ostatni dzień obrotu opcjami danych serii to trzeci piątek miesiąca wygaśnięcia. Najważniejszą cechą kontraktów terminowych jest to, że nie musimy płacić całej kwoty, na jaką opiewa poszczególny kontrakt. Pokrywamy tylko jej część zwaną depozytem. Istnieją dwa rodzaje depozytów: „wstępny depozyt zabezpieczający” oraz „właściwy (minimalny) depozyt zabezpieczający”. Wartość pierwszego jest zwykle wyższa i obowiązuje w momencie rozpoczęcia transakcji. Wartość drugiego określa poziom minimalny niezbędny do utrzymania danego kontraktu.

W kontrakcie terminowym obie strony biorą na siebie obowiązki, z których muszą się wywiązać. Giełda, na której notowany jest dany kontrakt, poza tym, że pełni funkcję pośrednika kojarzącego dwie strony transakcji, gwarantuje również ich wypłacalność. W tym celu każda ze stron kontraktu, kupujący i sprzedający, musi wpłacić depozyt zabezpieczający, stanowiący niewielki ułamek jego wartości. Depozyt ten zmienia się w miarę zmian ceny instrumentu bazowego: jeśli cena ta rośnie, strona sprzedająca może zostać wezwana do jego uzupełnienia, zaś rachunek depozytowy strony kupującej zostaje powiększony o odpowiednią sumę. Przy wzroście cen traci sprzedający, a zyskuje kupujący.

Zawierający transakcje terminowe kierują się różnymi przesłankami. Kupujący zakłada, że instrument bazowy będzie rósł, sprzedający jest natomiast przekonany, że będzie spadał. W ostatecznym rozrachunku zysk osiąga ten inwestor, którego przewidywania były słuszne. 

Jako pierwsze na warszawskiej giełdzie pojawiły się w obrocie kontrakty terminowe na indeks WIG20. Drugim indeksem, który stał się instrumentem bazowym dla kontraktów, jest indeks TechWIG, obejmujący spółki z branży telekomunikacyjnej i informatycznej. Oprócz kontraktów na indeksy na giełdzie notowane są także kontrakty na waluty: kurs dolara i kurs euro oraz na akcje spółek. Chociaż sprzedaż lub kupno kontraktu terminowego oznacza zobowiązanie się do dostawy lub odbioru w przyszłości określonego instrumentu bazowego, to w przypadku kontraktów terminowych notowanych na GPW regulowanie ewentualnych zobowiązań następuje w postaci rozliczenia pieniężnego.

Inwestorzy mogą składać zlecenia kupna i sprzedaży według takich samych zasad jak na inne papiery wartościowe. Podobnie jak na rynku akcji, na rynku kontraktów terminowych obowiązują ograniczenia wahań kursów.

Każdy, kto otwiera rachunek w biurze maklerskim, w celu działania na rynku kontraktów uzyskuje indywidualny numer identyfikacji klienta nadawany przez Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, umożliwiający dokonywanie operacji na rynku. Jak w przypadku innych transakcji, biura maklerskie pobierają prowizje za pośrednictwo. Inwestor kupujący (sprzedający) kontrakt jest obowiązany wnieść do biura depozyt zabezpieczający jego zobowiązania względem kontrahenta transakcji. Minimalną wartość depozytu wnoszonego do biura określa Krajowy Depozyt Papierów Wartościowych, który rozlicza i gwarantuje wszystkie zawarte na rynku transakcje. 

Marek Lipiński

Autor

Wiodący w Polsce ekspert w dziedzinie finansów osobistych, doświadczony analityk finansowy i znawca rynków inwestycyjnych. Twórca unikalnego oprogramowania dla zarządzania prywatną zamożnością.

Popularny doradca, który zorganizował ponad 50 konferencji dla klientów indywidualnych na temat finansów osobistych i uznany szkoleniowiec dla branży finansowej, który przeszkolił ponad 1500 specjalistów z zakresu rozwiązań finansowych, doradztwa dla klientów i procesu sprzedaży.
Wykładowca wielu uczelni w Polsce.

Absolwent  Szkoły Głównej Handlowej na Wydziale Ekonomika Produkcji, ze specjalizacją Budownictwo i Inwestycje.

Miłośnik książek z dziedziny filozofii i ekonomii. Człowiek, który lubi ludzi.

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi