NASZE PRZEŻYWANIE CZASU o. Włodzimierz Zatorski OSB

Wydaje się, że te dwa odmienne pojęcia czasu w języku greckim pozwalają nam lepiej zobaczyć to, co się w rzeczywistości odnosi do naszego przeżywania czasu. Warto w tym momencie zauważyć, że dla nas w istocie najważniejsze są w czasie wydarzenia (kairos), a nie określenie długości ich trwania czy dokładne ustalenie na osi czasu (chronos). Wystarczy sobie uświadomić, jak staramy się dokonać takiego określenia punktu czasowego i długości trwania, czyli określić miarę czasu jakiegoś zdarzenia w naszym życiu. Zazwyczaj szukamy wówczas jakiegoś wydarzenia, którego punkt określenia jest łatwy do uchwycenia i w oparciu o to wydarzenie staramy się ustalać miarę innego. Ważne jest to, że przede wszystkim pamiętamy samo wydarzenie, a nie jego miarę. Miara pojawia się jedynie jako potrzebna do określenia punktu na osi czasu. W naszym przeżywaniu czasu istotne jest „co” się wydarza i to szczególnie w odniesieniu do więzi z innymi ludźmi, a miara czasu jest jedynie parametrem.

Jednak, gdy myślimy o czasie, a nawet filozofujemy nad jego istotą, zaraz przechodzimy do widzenia go w kategoriach przemijalności, czyli w istocie w kategoriach chronos i w tych kategoriach staramy się „zrozumieć czas”. Tutaj rodzą się dramatyczne refleksje, które może najlepiej wyraża Kohelet, mędrzec Starego Testamentu:

Marność nad marnościami, powiada Kohelet, marność nad marnościami – wszystko marność. 3 Cóż przyjdzie człowiekowi z całego trudu, jaki zadaje sobie pod słońcem? 4 Pokolenie przychodzi i pokolenie odchodzi, a ziemia trwa po wszystkie czasy (hebrajskie: olam, greckie: ajona oznacza raczej: wieki, długie trwanie). 5 Słońce wschodzi i zachodzi, i na miejsce swoje spieszy z powrotem, i znowu tam wschodzi. 6 Ku południowi ciągnąc i ku północy wracając, kolistą drogą wieje wiatr i znowu wraca na drogę swojego krążenia. 7 Wszystkie rzeki płyną do morza, a morze wcale nie wzbiera; do miejsca, do którego rzeki płyną, zdążają one bezustannie. 8 Mówienie jest wysiłkiem: nie zdoła człowiek wyrazić wszystkiego słowami. Nie nasyci się oko patrzeniem ani ucho napełni słuchaniem. 9 To, co było, jest tym, co będzie, a to, co się stało, jest tym, co znowu się stanie: więc nic zgoła nowego nie ma pod słońcem. 10 Jeśli jest coś, o czym by się rzekło: «Patrz, to coś nowego» – to już to było w czasach (olam, ajona), które były przed nami. 11 Nie ma pamięci o tych, co dawniej żyli, ani też o tych, co będą kiedyś żyli, nie będzie wspomnienia u tych, co będą potem (Koh 1,2–11).

Ten tekst Koheleta jest jakimś dramatycznym wołaniem o nowość, o wydarzenie, które mogłoby nas wyzwolić z przeklętego kręgu przemijania i powrotów. Takie przeżywanie czasu nas dusi, prowadzi do poczucia bezsensu. Właściwie wyzwolenie przychodzi jedynie od strony nowości w czasie, której Kohelet nie dostrzega. Ale już w Starym Testamencie zapowiada taką nowość Prorok zwany Deutero-Izajaszem:

Od tej chwili ogłaszam ci rzeczy nowe, tajemne i tobie nieznane. 7 Dopiero co zostały stworzone, a nie od dawna; i przed dniem dzisiejszym nie słyszałeś o nich, żebyś nie mówił: „Właśnie je znałem”. 8 Wcale nie słyszałeś ani nie widziałeś, ani twe ucho nie było przedtem otwarte, bo wiedziałem, jak bardzo jesteś wiarołomny i że od powicia zwą cię buntownikiem (Iz 48,6–8).

Dalej w swojej przepowiedni idzie prorok zwany Trito-Izajaszem:

17 Albowiem oto Ja stwarzam nowe niebiosa i nową ziemię; nie będzie się wspominać dawniejszych dziejów ani na myśl one nie przyjdą. 18 Przeciwnie, będzie radość i wesele na zawsze z tego, co Ja stworzę; bo oto Ja uczynię z Jerozolimy wesele i z jej ludu – radość. 19 Rozweselę się z Jerozolimy i rozraduję się z jej ludu. Już się nie usłyszy w niej odgłosów płaczu ni krzyku narzekania (Iz 65,17–19).

Ta ostatnia wypowiedź ma charakter apokaliptyczny i odnosi się wyraźnie do przyszłości bliżej nieokreślonej. Współcześni niewątpliwie odnosili ją do powrotu Izraela z niewoli babilońskiej i odrodzenia życia w Palestynie, ale zapowiedź proroka niewątpliwie sięga o wiele dalej. Właściwym wypełnieniem, a raczej początkiem wypełnienia było przyjście na świat Syna Bożego, czyli tajemnica wcielenia Syna Bożego. To była absolutna nowość w dziedzinie religii, a jednocześnie jej konsekwencją jest całkowicie nowa sytuacja człowieka i perspektywa jego życia. Istotna nowość objawiła się i wypełniła ostatecznie w zmartwychwstaniu. Ta tajemnica jest fundamentem chrześcijańskiej wiary. Może najmocniej wypowiada swoje przeżywanie czasu św. Paweł całkowicie ogarnięty misterium Zmartwychwstałego. Pisze on:

7 Ale to wszystko, co było dla mnie zyskiem, ze względu na Chrystusa uznałem za stratę. 8 I owszem, nawet wszystko uznaję za stratę ze względu na najwyższą wartość poznania Chrystusa Jezusa, Pana mojego. Dla Niego wyzułem się ze wszystkiego i uznaję to za śmieci, bylebym pozyskał Chrystusa 9 i znalazł się w Nim – nie mając mojej sprawiedliwości, pochodzącej z Prawa, lecz Bożą sprawiedliwość, otrzymaną przez wiarę w Chrystusa, sprawiedliwość pochodzącą od Boga, opartą na wierze – 10 przez poznanie Jego: zarówno mocy Jego zmartwychwstania, jak i udziału w Jego cierpieniach – w nadziei, że upodabniając się do Jego śmierci, 11 dojdę jakoś do pełnego powstania z martwych (Flp 3,7–11).

Święty Paweł doskonale czuł bezsensowność życia w horyzontalnym przeżywaniu czasu zredukowanego do teraźniejszości. Tutaj zgadzał się z Koheletem, dla którego najlepszym rozwiązaniem było umiejętne korzystanie z radości, jakich człowiek może zaznać na tym świecie, choć i tak to się skończy i okaże pozbawione głębszego sensu.

13 Jeśli nie ma zmartwychwstania, to i Chrystus nie zmartwychwstał. 14 A jeśli Chrystus nie zmartwychwstał, daremne jest nasze nauczanie, próżna jest także wasza wiara. 15 Okazuje się bowiem, żeśmy byli fałszywymi świadkami Boga, skoro umarli nie zmartwychwstają, przeciwko Bogu świadczyliśmy, że z martwych wskrzesił Chrystusa. 16 Skoro umarli nie zmartwychwstają, to i Chrystus nie zmartwychwstał. 17 A jeżeli Chrystus nie zmartwychwstał, daremna jest wasza wiara i aż dotąd pozostajecie w swoich grzechach (1 Kor 15,13–17).

W Liście do Filipian św. Paweł pisze o swoim osobistym przeżywaniu więzi z Chrystusem, więzi, jaka się nawiązała pod Damaszkiem:

Lecz jak zawsze, tak i teraz, z całą swobodą i jawnością Chrystus będzie uwielbiony w moim ciele: czy to przez życie, czy przez śmierć. 21 Dla mnie bowiem żyć – to Chrystus, a umrzeć – to zysk. 22 Jeśli bowiem żyć w ciele – to dla mnie owocna praca. Co mam wybrać? Nie umiem powiedzieć. 23 Z dwóch stron doznaję nalegania: pragnę odejść, a być z Chrystusem, bo to o wiele lepsze, 24 pozostawać zaś w ciele – to bardziej dla was konieczne (Flp 1,20–24).

Wydaje się, że to szczytowo „kairotyczne” przeżywanie czasu wyraża się pragnieniem pełnego zjednoczenia z Chrystusem i w związku z tym pragnieniem wyjścia z chronos. Taką egzystencję wyraża wczesnochrześcijańskie wezwanie modlitewne: Maranatha – przyjdź Panie! 

O. Włodzimierz Zatorski OSB

Autor

 

O. Włodzimierz Zatorski OSB - mnich z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu. Urodzony w 1953 r. Do klasztoru wstąpił po ukończeniu fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1980 r. Uroczystą profesję złożył w 1984 r., a w 1987 r. został wyświęcony na kapłana. W latach 1991–2007 dyrektor Wydawnictwa Benedyktynów TYNIEC. Był przeorem i magistrem nowicjatu. Obecnie szafarz klasztorny, opiekun oblatów i rekolekcjonista.

Dotychczas opublikował: Przebaczenie (1996), Kiedy mówimy „Ojcze nasz…” (1999), Usłyszeć słowo Boże (1999), Przewodniczka wiary (2001), Psalmy – szkoła mądrości (2004), Od bogów pogańskich do Boga żywego (2004) – wywiad z prof. Anną Świderkówną, Otworzyć serce (2005),Droga człowieka (2006), Milczeć, aby usłyszeć (2007), Pokora (2008), Kto pragnie szczęścia(2008), Tyniecka droga krzyżowa (2008), Dziesięciokrąg (2009), Rozważania liturgiczne na każdy dzień. T. 1: Adwent i okres Bożego Narodzenia (2009), T. 2a: Wielki Post (2010), T. 2b: Okres wielkanocny (2011), T. 3: Okres zwykły 1–11 (2010) , T. 4: Okres zwykły 12–23 (2010), T. 5: Okres zwykły 24–34 (2010), Acedia dziś (2010), Boże miłosierdzie (2011), Ład i pokój (2011), Osiem duchów zła (2012), Po owocach poznacie (2012), Prawda w życiu człowieka (2013),  Po obu stronach rzeki (2013),  Słowo wcielone (2014), Jesteśmy ludźmi i nie wiemy, kim jesteśmy (2015).

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi