Przeciwzapalne działanie dziewanny

Jest to roślina dwuletnia z rodziny Trędownikowatych (Scrophulariaceae), występująca niemal w całej Europie, poza krańcami północnymi, ponadto w Małej Azji i północnej Afryce.

W Polsce jest pospolita na całym niżu, a rzadka w strefie podgórskiej na południu kraju. Rośnie na słonecznych wzgórzach i nieużytkach, głównie na glebie piaszczystej i kamienistej.  Kwitnie od czerwca do września.

Do celów leczniczych zbiera się w drugim roku wegetacji rośliny korony kwiatowe dziewanny z przyrośniętymi do niej pręcikami, gdy kwiaty są już całkowicie rozwinięte.

Do zbioru przystępuje się, gdy korony obeschły z porannej rosy, ponieważ wilgotne brunatnieją w czasie suszenia. Podobnie tracą złocistożółtą barwę kwiaty zgniecione przy zbiorze lub w czasie transportu. Suszyć należy szybko, najlepiej w suszarni ogrzewanej w temp. do 35°, rozłożone pojedynczą warstwą.

Po wysuszeniu kwiaty dziewanny pakuje się do szczelnych naczyń szklanych lub blaszanek, silnie ugniatając; najlepiej sprasować je w cegiełki i zawinąć w celofan. Przechowywać należy w miejscach suchych i zaciemnionych.

Niekiedy zbiera się również liście dziewanny, zrywane w pierwszym roku wegetacji rośliny z rozet przyziemnych lub w drugim roku - z rozet i łodyg.

Wodne wyciągi z kwiatów dziewanny działają przeciwzapalnie na błony śluzowe jamy ustnej, gardła, przełyku żołądka i jelit, również dróg moczowych łącznie z pęcherzem, a także oskrzeli. Mają również własności powlekające, przypisywane śluzom, chronią błony śluzowe przed bodźcami drażniącymi, wywołującymi m.in. kaszel, ułatwiają odkrztuszanie wskutek przyspieszenia pęcznienia zalegającej gęstej wydzieliny w górnych drogach oddechowych. Doustnie podawane wyciągi z dziewanny mają nieznaczne działanie moczopędne i napotne.

Stosowane zewnętrznie na skórę kwiaty działają odmiękczająco, gojąco i przeciwzapalnie, ale korzystniejsze są do tych celów liście dziewanny. Ostatnio stwierdzono działanie wyciągów z kwiatów dziewanny przeciw wirusom grypy.

Surowiec stosowany w zalecanych dawkach nie wywołuje odczynów szkodliwych.

Napary z kwiatów dziewanny są zalecane w stanach nieżytowych jamy ustnej, gardła i oskrzeli. Zmniejszają częstotliwość i nasilenie odruchów kaszlowych, zwłaszcza w tzw. suchym kaszlu ze skąpą wydzieliną. Również są stosowane w stanach zapalnych przełyku, żołądka i jelit oraz pęcherza. Działanie napotne i moczopędne dziewanny ma tylko znaczenie pomocnicze w wymienionych przypadkach. Zewnętrznie stosuje się napary z kwiatów dziewanny do płukania jamy ustnej i gardła.

Zewnętrznie częściej jednak stosuje się odwary z liści dziewanny do płukania w zapaleniu jamy ustnej, do nasiadówek lub kąpieli w żylakach odbytu oraz jako okłady na skórę w świerzbiączce, wysypce alergicznej, wyprysku i innych. Również w postaci okładów na oparzenia, stłuczenia, odleżyny, a także w stanach ropnych skóry, zwłaszcza pryszczach i krostach. Ponadto w nerwobólach.

Odwary i napary z kwiatów dziewanny są znanym ludowym łagodnym środkiem wykrztuśnym. Często bywają podawane z miodem, który zwiększa działanie tych przetworów na górne drogi oddechowe.

Napar z kwiatów dziewanny: 1 łyżkę kwiatów zalać 1 szklanką wody ciepłej i ogrzewać do wrzenia (nie gotować). Odstawić pod przykryciem na 15 min i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 1/2 szklanki ciepłego naparu po jedzeniu w suchym kaszlu i chrypce, także w przewlekłych stanach zapalnych żołądka i jelit. Stosować również do płukania jamy ustnej i gardła oraz do okładów na oparzenia I i II stopnia, odmrożenia i stłuczenia.

Zioła przeciwkaszlowe: zmieszać 40 g kwiatów dziewanny oraz po 20 g liści babki lancetowatej, liści podbiału, ziela fiołka trójbarwnego, ziela tymianku i owoców anyżu lub kopru włoskiego. Zalać 2 i1/2 łyżki ziół 3 szklankami wody ciepłej i postawić na parze pod przykryciem na 30 min. Odstawić na 5 min i przecedzić do termosu. Pić wielokrotnie w ciągu dnia po 1/4-1/2 szklanki w męczącym suchym kaszlu.

Zioła wykrztuśne: zmieszać po 60 g kwiatów dziewanny i liści podbiału oraz po 20 g liści babki lancetowatej i rozdrobnionych korzeni lukrecji. Zalać 1 łyżkę mieszanki 1 szklanką wody ciepłej i gotować łagodnie pod przykryciem 2-3 min. Odstawić na 10 min i przecedzić. Pić 2-3 razy dziennie po 1 szklance po jedzeniu w nieżytach górnych dróg oddechowych oraz suchym kaszlu i chrypce.

Zioła w zapaleniu krtani: zmieszać po 30 g kwiatów dziewanny i ziela bylicy pospolitej oraz po 40 g kwiatów ślazu, korzeni biedrzeńca i korzeni prawoślazu i 20 g kwiatów arniki. Zalać 3 łyżki ziół 2 szklankami wody ciepłej i gotować pod przykryciem 3 min. Odstawić na 5 min i przecedzić do termosu. Pić 3-4 razy dziennie po 1/2 szklanki po jedzeniu. Jednocześnie często płukać gardło odwarem z równych ilości liści szałwii i ziela skrzypu, biorąc 2 łyżki mieszanki na 2 szklanki wody. Stosować w zapaleniu jamy ustnej, gardła, krtani i uporczywej chrypce.

Kąpiel regenerująca skórę: 50 g liści dziewanny, 25 g liści babki i 25 g liści brzozy zalać 2 l wody i gotować łagodnie pod przykryciem 10 min. Przecedzić do wanny wypełnionej do 1/3 objętości wodą o temp. 37-39°C. Wytrawione zioła włożyć do woreczka płóciennego i umieścić w wannie. Czas kąpieli 10-15 min. Ten sam odwar można użyć do okładów, nasiadówek, częściowej kąpieli, np. nóg, a po rozcieńczeniu równą ilością wody - także do irygacji.

 

Źródło: Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa.

Sieci społecznościowe

Tagi