Umysł starszy, czy tylko bardziej wypełniony?

Według najnowszego badania, zdolności umysłowe człowieka wcale z wiekiem nie słabną. To po prostu rośnie jego „baza danych”.

Sprawa jest tyleż smutna, co dobrze znana: szybkość i precyzja ludzkiej pamięci pogarszają się od 25 roku życia. Fakt spowalniania funkcjonowania mózgu w miarę starzenia należy do najlepiej udokumentowanych odkryć psychologii.

Przez lata podejmowano mało przekonujące próby podważenia tych ustaleń. Kolejne wyzwanie, rzucone twierdzeniom o spadku sprawności umysłowej, nadeszło z obszaru technologii cyfrowych, a konkretnie, eksploracji danych (data mining). Zespół lingwistów z Uniwersytetu w Tybindze wykorzystał zaawansowane modele uczenia się do przeszukiwania ogromnej bazy danych wyrazów i zwrotów. Wyniki opublikowano w czasopiśmie Topics in Cognitive Science.

Wykształcone, starsze osoby najczęściej znają więcej słów, niż młode. W badaniu, przeprowadzonym pod kierunkiem dr Michaela Ramscara, symulowano wysiłek starszego wiekiem umysłu, włożony w wyszukanie konkretnego słowa. Po uwzględnieniu w modelach różnic w zasobie słownictwa, „starcze niedomagania” zniknęły.

Czyżby więc technologie cyfrowe, wprawiające starsze pokolenia w zakłopotanie, przyszły mu w sukurs? Jak twierdzą kognitywiści, eksperyment ten raczej nie obali 100 lat badań. Według neurologów, przetwarzanie impulsów nerwowych, podobnie jak szybkość pozostałych odruchów, może z wiekiem robić się wolniejsze. Subtelne zmiany strukturalne w mózgu również mogą wpływać na pamięć.

Wspomniane badanie zapewne wzmocni narastający sceptycyzm, co do stopnia zmian, w miarę starzenia się. Większość wątpliwości w tej sprawie ma jednak głównie związek z metodologią. Według dr Laury Carstensen, psycholog z Uniwersytetu Stanforda, badania porównawcze ludzi młodych i starszych często nie biorą pod uwagę czynników spotykanych w tej drugiej grupie, takich, jak wpływ przedobjawowej fazy choroby Alzheimera czy zjawisko faworyzowania wspomnień o pozytywnych konotacjach.

Badanie dr Ramscara również podnosi szereg wątpliwości, co do dotychczasowej metodologii. Zastosowanie najnowszych modeli uczenia się do puli wyrazów dostępnej dla 70-latka i 20-latka, dało różnicę wyników odpowiadającą w 75% rozbieżnościom w wynikach testów z parami skojarzeniowymi (badani muszą zapamiętać losowe pary wyrazów). Innymi słowy, im obszerniejszy słownik mamy w głowie, tym trudniej wyszukać w nim konkretny wyraz.

Istnieje ogólny podział inteligencji na płynną i skrystalizowaną. Ta pierwsza obejmuje pamięć krótkotrwałą, myślenie analityczne i filtrowanie bodźców rozpraszających. Ta druga, to zebrana wiedza, słownictwo i kompetencje. Według dr Zacha Hambricka, psychologa z Uniwersytetu Stanowego w Michigan, zespół Ramscara stwierdził spadek inteligencji płynnej wraz z przyrostem skrystalizowanej. W badaniach przeprowadzonych wspólnie z dr Timothym A. Salthousem, dr Hambrick wykazał przyrost inteligencji skrystalizowanej pomiędzy 20 a 50 rokiem życia, przy jednoczesnym spadku inteligencji płynnej. Nadal jednak nie wiadomo, czy istnieje między nimi związek. Stwierdzenie tego wymagałoby badań na ludziach, które w najbliższej przyszłości planuje dr Ramscar.

A na razie, ta „cyfrowa rękawica”, rzucona spadkowi sprawności umysłowej, może być wygodnym wytłumaczeniem: nie myślisz za wolno, tylko za dużo wiesz.

 

Na podst. The Older Mind May Just Be a Fuller Mind, Benedict Carey, The New York Times.

Sieci społecznościowe

Tagi