Witamina A a rak prof. Iwona Wawer

Badano związek pomiędzy poziomem karotenoidów i tokoferoli w surowicy krwi a ryzykiem zachorowania na raka piersi, które okazało się największe w grupie o najniższym poziomie karotenoidów. Interesujące są wyniki japońskich badań kohortowych (JACC) dotyczących raka płuc, przeprowadzono je na ponad 39 tysiącach osób. Wyższy poziom karotenoidów, retinolu, tokoferoli i kwasu foliowego był powiązany z mniejszą liczbą przypadków raka. Ryzyko raka płuc było mniejsze zwłaszcza u mężczyzn, o ile mieli wysoki poziom karotenoidów w surowicy krwi.

Skoro wyższe stężenia β-karotenu i witaminy E działają protekcyjnie  - to podajmy dużą dawkę tych antyoksydantów, potrzebną zwłaszcza palaczom papierosów. Logiczne? Tak, ale się nie sprawdziło! W płucach, przy dużym stężeniu tlenu, witamina A i β-karoten oraz witamina E mogą działać prooksydacyjnie,  a nie antyoksydacyjnie. W badaniach znanych pod kryptonimem ATBC
i CARET przy bardzo wysokich stężeniach β-karotenu i α-tokoferolu obserwowano działanie rakotwórcze. Badanie ATBC objęło ponad 29 tysięcy osób w wieku 50-69 lat, palących papierosy. Podawano im przez kilka lat suplement zawierający 20mg beta-karotenu lub/i 50 mg witaminy E. Badania musiały zostać przerwane wcześniej niż planowano – gdy stało się jasne, że duże dawki zwiększają ryzyko raka płuc zamiast mu zapobiegać. Przyczyną mogą być produkty degradacji
β-karotenu, ale również jego oddziaływanie z kaskadą rodników obecnych w dymie papierosowym.

Czy to oznacza, że β-karoten szkodzi i nie powinien być w suplementach? Ależ nie! Jednak nie należy go podawać tak dużo. Dawki β-karotenu rzędu 20mg były 6-10 razy większe niż jego średnie spożycie z dietą, oszacowane na 2-3 mg!

Komitet Naukowy Unii Europejskiej stwierdził, ze suplementacja β-karotenem w wysokości 20 mg dziennie lub więcej nie jest wskazana dla osób, które dużo palą. Interesujące są wyniki badań profilu karotenoidów i tokoferoli u palaczy. Palacze mają nie tylko niższe stężenie β-karotenu, ale też
α-karotenu i β-kryptoksantyny, luteiny i zeaksantyny w surowicy krwi.

Należy zwrócić uwagę na to, że witamina A kumuluje się w organizmie, a zatem przekraczanie dziennych dawek poprzez podawanie jej w suplementach witaminowych czy żywności funkcjonalnej może Dla witaminy A ustalono polecaną dzienną dawkę na 800μg, a maksymalną dawkę na 3000μg. Dane naukowe pokazywały, że toksyczność tego związku rośnie wraz z dzienną dawką, a główne zagrożenia to defekty płodu (działanie teratogenne) zaburzenia pracy wątroby oraz obniżenie gęstości kości. Mogą one wystąpić przy długotrwałym podawaniu dawek rzędu 7500 - 15000μg dziennie.

Eksperymenty na zwierzętach potwierdziły, że witamina A wpływa na metabolizm wapnia. Dane epidemiologiczne sugerują, że nawet dawka 1500μg może zwiększać prawdopodobieństwo złamania kości biodrowej u starszych osób.

Racjonalne wydawałoby się więc ustalenie mniejszych dawek: 800-1000μg jako sugestii dla producentów suplementów diety, są one bliskie wartości polecanej dziennej dawki 800μg.

PODSUMUJMY

Z uwagi na dużą zawartość witaminy A w typowej polskiej diecie, nie ma potrzeby suplementacji (z wyjątkiem dzieci i indywidualnych przypadków u dorosłych). W suplementach często występuje zestaw: A +E, należy zwracać uwagę by nie przekraczać rekomendowanej dziennej dawki.

 

Suplementy diety dla Ciebie, prof. Iwona Wawer, Wyd. II rozszerzone, Wydawnictwo Wektor, str.59

Prof. dr hab. Iwona Wawer

Autor

Prof. dr hab. Iwona Wawer - chemik, profesor nauk farmaceutycznych, pracuje na Wydziale Farmaceutycznym Warszawskiego Uniwersytetu Medycznego.

Zajmuje się chemią fizyczną, a więc dyscypliną wykorzystującą metody fizyki w badaniach związków chemicznych.

Autorka lub współautorka ponad 150 publikacji naukowych, kilku książek oraz portalu www.naukadlazdrowia.pl. Od 2011 r. ekspert kampanii „Alkohol to odpowiedzialność. Pij rozważnie.” 

W wolnym czasie żegluje na Mazurach. 

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi