Wszechstronne działanie chrzanu

Chrzan pochodzi prawdopodobnie z Europy Wschodniej, zwłaszcza z rejonu Wołga — Don. Do Europy Środkowej sprowadzony został przez Słowian, a w Polsce znany jest na pewno już od XII wieku. Znalazł ogromną liczbę różnych zastosowań w wielu gospodarstwach domowych. Pokrojone korzenie rozłożone w spiżarni zapobiegały psuciu się przetworów, a wrzucone do słoi przeciwdziałają mięknięciu kwaszonych ogórków i marynowanych grzybów. Najlepszy wiejski chleb piecze się na chrzanowym liściu. Niektórzy rolnicy do dzisiaj sadzą chrzan w małych przyzagrodowych, nie opryskiwanych sadach, co hamuje rozwój grzybni na drzewach.

Dzisiaj jego uprawa obejmuje prawie wszystkie kontynenty. Na terenie całej Polski rośnie również dziko w miejscach wilgotnych— koło rowów, nad brzegami rzek, w ogrodach, parkach.

Korzeń chrzanu zawiera bakterio- i grzybobójcze fitoncydy, gorczyczny olejek eteryczny o znacznej zawartości siarki — izotiocyjanian allilu, flawonoidy, enzymy, cukry, białka, aminokwasy, witaminy — prowitaminę A, B, C (aż 100 mg w 100 g suchej masy) i E, sole mineralne — m.in. wapń, magnez, żelazo, fosfor i potas.

Tarty chrzan ma duże znaczenie dietetyczne — ułatwia trawienie białek zwierzęcych, pobudza wydzielanie soków trawiennych, ułatwia przyswajanie pokarmów, usprawnia całą przemianę materii. Ponieważ działa zabójczo na niektóre bakterie, skutecznie odkaża górne drogi oddechowe. Jego właściwości rozgrzewające przynoszą ulgę w reumatyzmie, bólach korzonkowych i różnego rodzaju nerwobólach. Jest wreszcie dostarczycielem naturalnych witamin, przede wszystkim kwasu askorbinowego (wit. C), skutecznie likwidując m.in. krwawienia z dziąseł.

Z chrzanowego korzenia możemy domowym sposobem przygotować przetwory dietetyczne i lecznicze.

Świeżo utarty korzeń zakwaszamy sokiem z cytryny, kwaskiem cytrynowym lub octem winnym. Z dodatkiem odrobiny cukru i śmietany stanowi doskonałą przyprawę trawienną do mięs, ryb, sosów, a nawet do tłustych serów. Doskonale łączy się również z gotowanymi i utartymi burakami ćwikłowymi — powstaje w ten sposób staropolska „ćwikła z chrzanem".

Syrop chrzanowy. Około 100 g świeżego utartego chrzanu mieszamy z 1/2 szklanki przegotowanej ostudzonej wody, odstawiamy pod przykryciem na 30 minut, wyciskamy przez płótno i dodajemy 100g miodu. Powstały syrop pijemy 3 razy dziennie po łyżce stołowej przy kaszlu i nieżycie górnych dróg oddechowych. Dzieci jedną łyżeczkę od herbaty.

Wino chrzanowe. 100 g utartego chrzanu zalewamy butelką wina. Po 24 godzinach przecedzamy przez gęste płótno. Pijemy 3 razy dziennie po łyżeczce przy awitaminozie i fizycznym wyczerpaniu.

Piwo chrzanowe. Około 50 g świeżego korzenia drobno siekamy i zalewamy litrem piwa, pozostawiamy pod przykryciem na 1 dzień, odcedzamy i pijemy małymi porcjami w ciągu 2—3 dni w celu oczyszczenia nerek ze zbędnych złogów. Kurację można powtórzyć kilkakrotnie, ale z 4—5-dniową przerwą.

Nalewka chrzanowa. Około 100 g tartego chrzanu zalewamy szklanką czystej wódki, odstawiamy na tydzień w zakręconej butelce, odcedzamy przez gęste płótno (a nawet wyciskamy pozostałość). Powstałą nalewką smarujemy chore miejsca przy bólach korzonkowych, rwie kulszowej, reumatyzmie.

Okład z miazgi. Utarty chrzan przykładamy na chore miejsce, przykrywamy ceratką i trzymamy aż do uczucia silnego pieczenia. Po zdjęciu okładu skórę wycieramy do sucha i smarujemy cienką warstwą wazeliny kosmetycznej.

Zalety tej rośliny sławiło w historii polskiego ziołolecznictwa wielu autorów, a o jej wszechstronnym działaniu dowiadujemy się m.in. z zielnika Spiczyńskiego (1556 r.): „Chrzan przychodzi nie tylko do przysmaku stołowego używania, ale do lekarstw. Starożytni czynili z chrzanu lekarstwo przeciwko boleniu głowy zaziębionej tym sposobem: chrzan drobno pokrajawszy suszyli i miałko utartego po łyżce z winem ciepłem choremu pić dawali, każąc mu się zaraz w pościeli co najlepiej pocić (...) Mocz nad przyrodzenie zatrzymany potężnie wywodzi utarty a w winie i w maśle smażony, a na łono i na krzyże co najcieplej przykładany (...) Kamień krzy i moczem wywodzi, jako i rzodkiew, w talarki nakrajany i w winie białem przez noc moczony i trunkiem używany (...) Zimny żołądek zagrzewa i przeto sposobny do trawienia czyni (...) Duszność w piersiach układa, rozgrzaniem swem truciznom i jadom odpór daje.”

 

Źródło: Zioła czynią cuda, Andrzej Skarżyński, Wydawnictwo Comes, Warszawa 1994

Sieci społecznościowe

Tagi