DROGA SZCZĘŚLIWEGO ŻYCIA o. Włodzimierz Zatorski OSB

Pojęcie szczęścia

Zacznijmy od samego pojęcia szczęścia. W Słowniku języka polskiego czytamy na temat szczęścia:

sytuacja, gdy wszystko układa się dobrze, zgodnie z pragnieniami, oczekiwaniami; pomyślność, powodzenie

poczucie radości, stan euforii, upojenia, zadowolenia z czegoś

Encyklopedia PWN natomiast poucza:

Szczęście, filoz., psychol. pojęcie niejednolicie definiowane, używane w znaczeniu: 1) pomyślny bilans doświadczeń życiowych, powodzenie w realizacji celów życiowych; zdobycie najwyżej cenionych społecznie dóbr i przymiotów; w węższym znaczeniu — sprzyjający los, pomyślny zbieg okoliczności w jakiejś konkretnej dziedzinie czy przedsięwzięciu; 2) chwilowy stan emocjonalnej euforii, odczucie najwyższej radości, doznanie maks. przyjemności; 3) trwałe zadowolenie z życia połączone z pogodą ducha i optymizmem, poznawcza ocena własnego życia jako udanego, wartościowego, sensownego.

W internetowej Wikipedii czytamy:

Szczęście jest emocją, spowodowaną doświadczeniami ocenianymi przez podmiot jako pozytywne. Psychologia wydziela w pojęciu szczęście rozbawienie i zadowolenie.

W rozważaniach o jego naturze szczęście najczęściej określane jest w dwu aspektach:

mieć szczęście oznacza:

sprzyjający zbieg, splot okoliczności;

pomyślny los, fortuna, dola, traf, przypadek;

powodzenie w realizacji celów życiowych, korzystny bilans doświadczeń życiowych

odczuwać szczęście oznacza:

(chwilowe) odczucie bezgranicznej radości, przyjemności, euforii, zadowolenia, upojenia,

(trwałe) zadowolenie z życia połączone z pogodą ducha i optymizmem; ocena własnego życia jako udanego, wartościowego, sensownego

Trzeba tu zauważyć, że są to aspekty rozdzielne.

Według niektórych neurologów szczęście pozostaje w ścisłym związku z poziomem serotoniny w synapsach jąder szwu, a także dopaminy w jądrze półleżącym oraz endorfin. Jako dowód przytacza się odczuwanie szczęścia pod wpływem substancji dopaminergicznych, serotoninergicznych oraz agonistów receptora opioidowego.

Warto zwrócić uwagę na dwie sprawy. Po pierwsze szczęściem określa się z jednej strony sytuację, czyli coś, co w życiu osiągnęliśmy, a z drugiej nasze emocje. Nie zawsze te dwie sprawy muszą się pokrywać. Jeżeli np. młodzi marzyli, aby się pobrać i zamieszkać razem, i ostatecznie to osiągnęli, można powiedzieć, że osiągnęli stan szczęścia. Jednak okazało się potem, że pojawiają się konflikty, nieporozumienia, wzajemne pretensje, co powoduje, że wcale nie czują się szczęśliwi. Pojawia się rozbieżność pomiędzy pojęciem szczęścia jako czegoś, co się w życiu osiągnęło, a odczuciami. Mówiąc o szczęściu, musimy pamiętać o tej różnicy.

Następnie warto zwrócić uwagę, że podane przez encyklopedię i słownik określenie szczęścia krąży wokół emocjonalnych odczuć, osiągnięcia własnych celów i społecznie uznawanych wartości całkowicie w wymiarze doczesnym i świeckim. Przy czym na pojęcie szczęścia patrzy się z perspektywy własnego ego i jego odczuć. Słownik jako synonimy podaje: pomyślność i powodzenie, co także wyraźnie ma odniesienie do jednostki w doczesności i dobrego układania się jej spraw.

Trzeba pamiętać, że obecnie żyjemy w tak zlaicyzowanym społeczeństwie, że nigdzie nie pojawia się biblijny sens szczęścia, ani w ogóle sens religijny. Tutaj jednak musimy spojrzeć na szczęście z perspektywy pełni życia, a nie tylko na jego lepsze lub gorsze przejawy lub stany osiągnięte w teraźniejszości.

Nieco zmienia się rozumienie szczęścia, gdy spojrzymy na historię refleksji filozoficznej na jego temat. W Wikipedii czytamy:

Filozofowie przynajmniej od czasów Sokratesa dociekają natury szczęścia i jego osiągalności. Obydwa zagadnienia rozważane są w kontekście pytania czy szczęście zależy jedynie od życia filozoficznego, czy też zależy również od okoliczności życiowych. Zwłaszcza w starożytności rozumienie szczęścia było pochodną rozu-mienia ludzkiej natury. Napotykamy w związku z tym rozmaite stanowiska:

Jako pewien ideał (zobacz: eudajmonizm), szczęście w życiu ziemskim jest nieosiągalne. Może ono jednak zostać osiągnięte jako nagroda za sprawowanie w życiu pozagrobowym (raj).

Według Arystotelesa szczęście to działanie zgodne z naturą. Ryby są szczęśliwe, pływając, a ptaki latając. Ponieważ do natury człowieka należy przede wszystkim myślenie i tworzenie organizacji politycznej, najszczęśliwsze jest życie filozofa lub męża stanu. Arystoteles podkreślał też rolę zaspokojenia potrzeb fizjologicznych (uważał, że by być szczęśliwym, trzeba być dobrze od-żywionym).

Można też osiągnąć szczęście rozumiane jako subiektywnie pojmowaną, naj-lepszą z możliwych sytuację życiową, ocenianą:

miarą przyjemności życiowych (na przykład w epikureizmie)

siłą charakteru, uniezależniającą człowieka od zmiennych okoliczności (na przykład w stoicyzmie lub buddyzmie).

Według chrześcijan absolutnym szczęściem jest bezpośredni kontakt z Bogiem – określany przez Tomasza z Akwinu jako wizja uszczęśliwiająca. Boecjusz pisał, że Bóg jest Szczęściem, a ludzie mogą być szczęśliwi dzięki uczestnictwu w szczęściu Boga.

Według nauk islamu szczęście jest związane z postępowaniem zgodnym z wolą Allaha – osoby prawe są szczęśliwe, zaś grzesznicy nieszczęśliwi – zarówno w życiu doczesnym, jak i pozagrobowym.

Według nauk buddyzmu nie jest możliwe osiągnięcie szczęścia poprzez podążenie za pragnieniami, gdyż ich całkowite zaspokojenie jest niemożliwe. Jedynym sposobem na osiągnięcie trwałego szczęścia jest więc wyzbycie się owych pragnień. Osiąga się wówczas stan Nirwany.

O. Włodzimierz Zatorski OSB

Autor

 

O. Włodzimierz Zatorski OSB - mnich z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu. Urodzony w 1953 r. Do klasztoru wstąpił po ukończeniu fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1980 r. Uroczystą profesję złożył w 1984 r., a w 1987 r. został wyświęcony na kapłana. W latach 1991–2007 dyrektor Wydawnictwa Benedyktynów TYNIEC. Był przeorem i magistrem nowicjatu. Obecnie szafarz klasztorny, opiekun oblatów i rekolekcjonista.

Dotychczas opublikował: Przebaczenie (1996), Kiedy mówimy „Ojcze nasz…” (1999), Usłyszeć słowo Boże (1999), Przewodniczka wiary (2001), Psalmy – szkoła mądrości (2004), Od bogów pogańskich do Boga żywego (2004) – wywiad z prof. Anną Świderkówną, Otworzyć serce (2005),Droga człowieka (2006), Milczeć, aby usłyszeć (2007), Pokora (2008), Kto pragnie szczęścia(2008), Tyniecka droga krzyżowa (2008), Dziesięciokrąg (2009), Rozważania liturgiczne na każdy dzień. T. 1: Adwent i okres Bożego Narodzenia (2009), T. 2a: Wielki Post (2010), T. 2b: Okres wielkanocny (2011), T. 3: Okres zwykły 1–11 (2010) , T. 4: Okres zwykły 12–23 (2010), T. 5: Okres zwykły 24–34 (2010), Acedia dziś (2010), Boże miłosierdzie (2011), Ład i pokój (2011), Osiem duchów zła (2012), Po owocach poznacie (2012), Prawda w życiu człowieka (2013),  Po obu stronach rzeki (2013),  Słowo wcielone (2014), Jesteśmy ludźmi i nie wiemy, kim jesteśmy (2015).

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi