Ostrożnie z kopytnikiem!

Kopytnik pospolity to roślina wieloletnia z rodziny kokornakowatych, występująca w cienistych lasach liściastych i mieszanych oraz w zaroślach od Francji poza wschodnie granice Polski, również we Włoszech, na Bałkanach, Turcji i na Syberii. W Polsce jest dość pospolita w całym kraju.

Kopytnik jest rośliną do 10 cm wysoką, wykształcającą pełzające, silnie rozgałęzione kłącze z licznymi nitkowatymi, krótkimi korzeniami. Łodyga czerwonawo fioletowa, również pełzająca, przeważnie z 2-3 liśćmi. Poszczególne liście na długich, owłosionych ogonkach są okrągławo nerkowate, zbliżone kształtem do odcisku końskiego kopyta, skórzaste, od strony górnej ciemnozielone, błyszczące, od strony dolnej - jaśniejsze, matowe, zimotrwałe. Kwiaty pojedyncze, brunatnoczerwone, dzwonkowate, wyrastają z pachwin liści tuż przy ziemi i są zapylane przez mrówki i inne pełzające owady. Kwitnie od marca do maja. Cała roślina, zwłaszcza po roztarciu, wydziela zapach pieprzowy. Kopytnik od 2014roku nie podlega ochronie.

Zbiera się od wiosny do jesieni całą roślinę, wykopując ją wraz z częścią nadziemną, otrząsa z ziemi i rozkłada pojedynczą warstwą w cieniu i przewiewie. Następnie dosusza w suszarni ogrzewanej w temp. około 30°C.

Kopytnik i jego przetwory działają pobudzająco na czynności wydzielnicze różnych narządów. Najbardziej znaczące jest wzmaganie wydzielania śluzu przez błony śluzowe żołądka, jelit i oskrzeli, następnie zwiększanie wydalania moczu i potu. Działają także rozkurczowo na jelita i oskrzela, zapobiegają i przeciwdziałają kurczom w obrębie układu trawiennego i oddechowego.

Są też środkiem wykrztuśnym ułatwiającym usuwanie śluzu zalegającego w górnych drogach oddechowych z jednoczesnym przywróceniem swobodnego, naturalnego ruchu nabłonka rzęskowego. Kopytnik wywiera również wpływ hamujący na sferę psychiczną i przewodzenie bodźców w obrębie ośrodkowego układu nerwowego. Działa w sposób zbliżony, a może nawet identyczny, do środków uspokajających i auksjolitycznych. Działa również przeciwbakteryjnie.

Większe dawki surowca, niż zalecane, powodują wiele objawów szkodliwych. Najpierw pojawiają się nudności i podrażnienie żołądka, następnie wymioty i biegunka. U kobiet następuje przekrwienie narządów miednicy małej i w przypadku ciąży istnieje groźba poronienia.

Opisano jeden z przypadków poronienia, w którym doszło również do lekkiego porażenia połowiczego. Dlatego kopytnik jest zaliczany do roślin trujących, a jego stosowanie w celach leczniczych wymaga ścisłego dawkowania.

Kopytnik jest skuteczny w stanach nieżytowych górnych dróg oddechowych, kiedy zalega je sucha i ściśle przylegająca wydzielina z towarzyszącym suchym i ostrym kaszlem, który nie jest w stanie usunąć nagromadzonego śluzu. Podobnie jest w pylicy płuc i w gruźlicy. Pomocniczo stosuje się w astmie, stanach skurczowych oskrzeli, zapaleniu gardła i w przewlekłym zapaleniu oskrzeli u palaczy tytoniu.

W lecznictwie ludowym kopytnik stosowano niekiedy jako środek wymiotny, wykorzystując jego działanie toksyczne, a nie lecznicze, co było niebezpieczne. Jeszcze bardziej nieracjonalne było dodawanie kopytnika do wódki dla alkoholików, aby obrzydzić im picie i spowodować wymioty, ponieważ po przedawkowaniu występowały ciężkie objawy zatrucia. Zresztą zapach i smak wódki kopytnikowej są łatwo wyczuwalne. Poza tym istnieją obecnie znacznie lepsze i bezpieczne syntetyczne środki odwykowe. Wspomniane w starych książkach działanie poronne kopytnika wymaga dużych dawek, które zagrażają życiu matki i powodują utratę dużej ilości krwi.

Nalewka kopytnikowa: 20g rozdrobnionego ziela zalać 100 ml alkoholu 70% (przez zmieszanie po 50 ml spirytusu 95° i wódki 45°) i macerować 10 dni, często wstrząsając. Przecedzić i przyjmować doustnie 2-3 razy dziennie po 20 kropli (maksymalnie do 40 kropli) po jedzeniu. Dla dzieci można sporządzić syrop, mieszając 6 g nalewki ze 100 g stężonego roztworu cukru w wodzie (syropu prostego). Podawać po 1 łyżeczce co 3-4 godz. po jedzeniu jako środek wykrztuśny.

 

 

Źródło: Ożarowski A., Jaroniewski W., Rośliny lecznicze i ich praktyczne zastosowanie, Instytut Wydawniczy Związków Zawodowych Warszawa.

Sieci społecznościowe

Tagi