Poznanie prawdy – światło i zawierzenie o. Włodzimierz Zatorski OSB

Wyżej mówiliśmy o dwóch rodzajach prawdy nie sprowadzalnych do siebie: prawda w metaforze światła i w metaforze skały. Jednak w większości przypadków nasze poznanie, nawet w dziedzinie związanej z prawdą przedmiotową nie jest do zweryfikowania samodzielnie przez zwykłych ludzi. Dlatego nawet ta prawda funkcjonuje w życiu społecznym za pośrednictwem zawierzenia. Jeżeli np. weźmiemy pod uwagę nawet wiadomości z dziedziny nauk ścisłych, w których funkcjonuje prawda jedynie w metaforze światła, to przecież zdecydowana większość ludzi zupełnie nie zna się na tych zagadnieniach i swoje opinie na ten temat czepie z wypowiedzi specjalistów. Jak się okazuje jednak niektórzy „specjaliści” wykorzystują swoją sytuację wobec społeczeństwa i wypowiadają się tworząc u ludzi obraz świata czasem całkiem fałszywy. Przykładem takiego „naukowca” jest Richard Dawkins, który przez „naukę” szerzy ateizm wykorzystując wiadomości z biologii wyrywkowo i tendencyjnie, co nie ma nic wspólnego z prawdziwą naukową rzetelnością. Niemniej jego książki są bardzo popularne i w ten sposób u wielu odbiorców wiedza biologiczna jest wypatrzona.

Podobnie np. Stephen Hawking, niewątpliwie wybitny fizyk, laureat wielu nagród i wyróżnienia, jednak w swoich popularnych publikacjach pisze miejscami nieprawdę, na której opiera swoje filozoficzne refleksje. Sytuacja jest obecnie żenująca nawet w dziedzinie nauki! Niestety wydaje się, że etos naukowców obecnie spadł dramatycznie i wielu „naukowców” jest gotowa za pieniądze, czy ze względów ideologicznych mówić nieprawdę, dowodzić że czarne jest białe, a białe jest czarne. To najwyraźniej odnosi się do „naukowców”, którzy wypowiadają „fachowe” opnie na temat np. lekarstw i w ogóle farmakologii! Przykłady można by mnożyć.

Przechodząc do zagadnień związanych np. z finansami, to chociaż co, jak co, ale pieniądze nie tylko da się policzyć, ale nawet trzeba je liczyć, to jak się okazuje ta dziedzina bardzo mocno jest związane z zaufaniem. Przecież wszyscy wierzą, że w banku są pieniądze i zawsze możemy wyciągnąć swoje wkłady do określonego banku. A to obecnie w istocie jest fikcja. Mimo tego jednak wszyscy liczą na to, że ta fikcja nie dotknie ich osobiście, ale co najwyżej innych. Sprawa staje się dopiero wtedy bolesna, gdy następuje krach.

Jeszcze trudniejsza jest sytuacja w dziedzinie nauk społecznych, gdzie interpretacja odgrywa o wiele ważniejszą rolę i możliwości manipulacji są ogromne i faktycznie są wykorzystywane. Zobaczymy jak wielkie są rozbieżności w przekazie historii, polityki, religii… Przy czym każdy specjalista uważa, że ma mocne argumenty za swoją wykładnią faktów i opinii. Nie oznacza to przy tym, że on świadomie fałszuje historię czy politykę, ale sam może być najszczerzej przekonany, że głosi prawdę, jak np. reformatorzy religijni, którzy za swoje poglądy byli gotowi oddać życie!

Jeżeli jeszcze uwzględnić celową propagandę określonej ideologii, wizji historii dla osiągnięcia określonych celów politycznych czy innych oraz coraz bardziej wyrafinowane metody manipulacji świadomością zbiorową, rysuje się przed nami fatalny obraz. Gdzie tu szukać prawdy?! Kto jest w stanie ją nam dać?!

Jednak to zagadnienie nie jest przedmiotem naszego seminarium. Chciałbym w tym momencie jedynie byśmy sobie bardzo jasno uświadomili, jak prawda w społeczeństwie w istocie funkcjonuje poprzez zawierzenie, czyli funkcjonuje w metaforze skały, nawet jeżeli odnosi się do zagadnień weryfikowalnych, czyli związanych z prawdą w metaforze światła! W praktyce poznajemy ją przez zaufanie w rzetelność przekazywanej wiedzy i opinii przez określonych fachowców i innych autorytetów!

Mechanizmem przyjmowania określonych opinii rządzą także określone prawa. Do nich należy np. fakt, że najmocniej na nas oddziałuje pierwsza informacja. Jeżeli jest ona fałszywa, to aby się od niej uwolnić, trzeba pewnego wysiłku i refleksji krytycznej. Stąd tak wielkie oddziaływanie plotek i rozmaitych pomówień w życiu społecznym. Podobnie ciągle powtarzane kłamstwo staje się dla człowieka „oczywistą prawdą”. Dalej pogląd, który nam schlebia jest zawsze łatwiej przyjmowany, niż pogląd, który nam nie jest miły. Można by mnożyć wiele przykładów takich „upodobań” w przyjmowaniu prawdy. Doskonale zna je propaganda. Potrafi ona stworzyć całą nowomowę pozwalającą manipulować odbiorcami. Takie zagadnienia były omawiane w latach siedemdziesiątych w odniesieniu do propagandy komunistycznej. Niemniej metody są stare i ciągle aktualne!

Ze szczególnie dramatyczną formę zakłamania spotykamy się w przypadku „dzieci alkoholików”.

W rodzinie z problemem alkoholowym ustalone są trzy podstawowe reguły, których przestrzeganie staje się życiową koniecznością:

  • nic nie mówić!
  • niczego nie odczuwać!
  • nikomu nie ufać!

Te trzy reguły prowadzą u dzieci alkoholików wręcz do zaprzeczenia temu, co się bezpośrednio widzi i odczuwa! Widać na tym przykładzie, jak daleko człowiek potrafi zamknąć się na prawdę, którą przecież spotyka!

Jednak i to nie jest tematem naszego seminarium. Chciałbym jedynie bardzo mocno podkreślić ogromne niebezpieczeństwo bycia zmanipulowanym i przez to wykorzystanym do określonych celów przez tych, którzy manipulują. Jest to niezmiernie ważne w zagadnieniu świadczenia. Jeżeli weźmiemy np. ludzi zmanipulowani przez sektę, to czy oni naprawdę są świadkami prawdy przez sam fakt, że głoszą coś wierząc w to, co głoszą?! Wydaje się, że prawdziwe świadczenie, nie może ograniczyć się do subiektywnego przekonania, że my znamy prawdę i dobro, i w imię tej prawdy i dobra możemy robić wszystko, aby ta prawda i dobro zostały wprowadzone w życie społeczne. Przekonanie, nawet najmocniejsze, że „nasza prawda”, „nasze dobro” jest prawdą i dobrem rzetelnym, nie jest dostatecznym argumentem dla narzucania ich innym ludziom! Po pierwsze z tej racji, że owa prawda i dobro są związane z ogromnym obszarem niewiedzy, którą musieliśmy uzupełnić opiniami wybranych „fachowców” i „autorytetów” i odrzuceniem opinii i wiedzy innych „fachowców” i „autorytetów”. Przypomnimy sobie, że zarówno komuniści jak i faszyści uważali wartości, jakie głosili dawały im prawo do wprowadzenia władzy totalitarnej, czyli uznawali je za coś, co można narzucać innym! Podobnie i sekty w dziedzinie religijnej.

Widać wyraźnie, że w tej dziedzinie potrzebna jest weryfikacja prawdy zawierzenia przez sprawdzenie, czyli prawda w metaforze skały musi zostać zweryfikowana prawdą w metaforze światła. Odnosi się to do prawdy, która ze swej istoty jest prawdą w metaforze światła, ale jest nam dana w życiu na zasadzie zaufania ze względów praktycznych. Sprawdzenia takie jest możliwe jedynie częściowo, bo w istocie nie możemy wszystkiego sprawdzać i jesteśmy skazani na zawierzenie innym. To jednak nas nie zwalnia z obowiązku poznania prawdy, którą głosimy i prezentujemy. Jeżeli to ignorujemy, to nasze świadectwo może stać się antyświadectwem!

Nasuwa się w tym momencie bardzo ważna zasada czerpania wiedzy i informacji z różnych źródeł, gdyż jedno źródło najczęściej przedstawia prawdę jedynie ze swojego punktu widzenia lub wręcz profilowaną do własnych interesów.

 

O. Włodzimierz Zatorski OSB

Autor

 

O. Włodzimierz Zatorski OSB - mnich z Opactwa Benedyktynów w Tyńcu. Urodzony w 1953 r. Do klasztoru wstąpił po ukończeniu fizyki na Uniwersytecie Jagiellońskim w 1980 r. Uroczystą profesję złożył w 1984 r., a w 1987 r. został wyświęcony na kapłana. W latach 1991–2007 dyrektor Wydawnictwa Benedyktynów TYNIEC. Był przeorem i magistrem nowicjatu. Obecnie szafarz klasztorny, opiekun oblatów i rekolekcjonista.

Dotychczas opublikował: Przebaczenie (1996), Kiedy mówimy „Ojcze nasz…” (1999), Usłyszeć słowo Boże (1999), Przewodniczka wiary (2001), Psalmy – szkoła mądrości (2004), Od bogów pogańskich do Boga żywego (2004) – wywiad z prof. Anną Świderkówną, Otworzyć serce (2005),Droga człowieka (2006), Milczeć, aby usłyszeć (2007), Pokora (2008), Kto pragnie szczęścia(2008), Tyniecka droga krzyżowa (2008), Dziesięciokrąg (2009), Rozważania liturgiczne na każdy dzień. T. 1: Adwent i okres Bożego Narodzenia (2009), T. 2a: Wielki Post (2010), T. 2b: Okres wielkanocny (2011), T. 3: Okres zwykły 1–11 (2010) , T. 4: Okres zwykły 12–23 (2010), T. 5: Okres zwykły 24–34 (2010), Acedia dziś (2010), Boże miłosierdzie (2011), Ład i pokój (2011), Osiem duchów zła (2012), Po owocach poznacie (2012), Prawda w życiu człowieka (2013),  Po obu stronach rzeki (2013),  Słowo wcielone (2014), Jesteśmy ludźmi i nie wiemy, kim jesteśmy (2015).

Wszystkie artykuły autora

Sieci społecznościowe

Tagi